Miejsce Reja w literaturze polskiej XVI wieku
klp.pl Lektury Analizy i interpretacje Motywy literackie Epoki
Polski Renesans, którego rozkwit przypada na XVI wiek, w dwóch dziedzinach ma jeszcze wiele wspólnego ze Średniowieczem: chodzi o pozycję łaciny i reformację. Język Kościoła średniowiecznego powoli wypierany jest przez nowoczesne języki narodowe. W pełni tego świadomy jest Mikołaj Rej, tworzący tylko po polsku – w przeciwieństwie do wielu łacinników, którzy nawet idee Odrodzenia ujmowali w ramy średniowiecznej formy wyrazu. Wymienić można w gronie twórców w języku łacińskim takich wybitnych przedstawicieli epoki, jak: Erazm z Rotterdamu, Mikołaj Kopernik, Andrzej Frycz Modrzewski. Mikołaj Rej szerzy więc nowoczesną wizję pisarstwa w języku polskim.

Na polu reformacji zasługi tego poety są nie mniejsze. Renesansowi właściwe jest powszechne zainteresowanie sprawami wiary i religii z jednoczesną indywidualizacją poglądów religijnych. Ruch reformatorski krytykuje autorytety badaczy Pisma Świętego na korzyść własnej, indywidualnej interpretacji Biblii. Często jednak zdarza się, że reformatorzy osiągają równy średniowiecznemu dogmatyzm (antykrytycyzm) i dyletantyzm (amatorszczyzna). Rej, podobnie jak Kochanowski, odcina się od tego oblicza reformacji. Poeta z Nagłowic przekłada prozą Psałterz Dawidów, dając znów początek samodzielnemu myśleniu o tradycji.

Poza literaturą zaangażowaną w sprawy religijne, powstaje w Odrodzeniu piśmiennictwo świeckie, publicystyka. Polska była państwem bez stosów, nie miały miejsca żadne wojny religijne. Ale reformacja przypadła na okres kształtowania się ustroju państwa – Rzeczypospolitej szlacheckiej. Szlachta walczyła o egzekucję praw (ograniczenie władzy Kościoła, ograniczenie przywilejów magnaterii duchownej i świeckiej). Przemiany społeczne i polityczne proponował w swych dziełach Andrzej Frycz Modrzewski. Doniosłe postulaty reform kontynuują Mikołaj Rej, Stanisław Orzechowski, Jan Kochanowski.

Rej jest pisarzem zdolnym, pomysłowym i pracowitym. Dzięki samouctwu zdobywa rozległą wiedzę i wiele umiejętności obserwatorskich. Zaangażowany w sprawy społeczne bywalec sejmików i częsty gość Wawelu, zna osobiście największe postaci ówczesnego życia zbiorowego (sportretuje je w Źwierzyńcu). Jako twórca odznacza się aktywnością i wielostronnością. Chętnie przekłada dzieła łacińskie na język polski, jak Psałterz, facecje, ale nadaje im miejscowy, polski koloryt. Jego utwory realizują wiele gatunków literackich. Rej jest postępowym moralistą, wychowanym i tworzącym w tradycji szlacheckiej. Mimo to jest jednak twórczym kontynuatorem Średniowiecza. Prawdziwe oblicze renesansowego humanizmu ujawniają dopiero dzieła Jana Kochanowskiego.

strona:   - 1 -  - 2 -  - 3 - 


  Dowiedz się więcej
1  Krótka rozprawa między Panem, Wójtem a Plebanem - wiadomości wstępne
2  Żywot człowieka poczciwego – wiadomości wstępne
3  Arkadyjski obraz wsi w Żywocie człowieka poczciwego



Komentarze
artykuł / utwór: Miejsce Reja w literaturze polskiej XVI wieku






    Tagi: