Obraz społeczeństwa polskiego w „Krótkiej rozprawie”
klp.pl Lektury Analizy i interpretacje Motywy literackie Epoki
Utwór Reja jest analizą typów społecznych ówczesnej Polski, a więc: szlachty (Pan), duchowieństwa (Pleban) i warstwy chłopskiej (Wójt). Trzonem opowieści jest konflikt klasowy; różnice w pojmowaniu świata pomiędzy przedstawicielami poszczególnych grup. Z uwagi na doskonałe umiejętności obserwacyjne Reja, które potrafił wyrazić za pomocą obrazowego, żywego języka, Krótka rozprawa... stanowi świetny dokument ówczesnego życia zbiorowego i sytuacji w kraju.

Co więcej sytuacja ta opisana jest z trzech perspektyw: stanu szlacheckiego (przez Pana), stanu chłopskiego (przez Wójta) oraz duchowieństwa (którego przedstawicielem jest Pleban). Są to, obok króla, magnaterii, rycerstwa i mieszczaństwa, warstwy społeczne, będące kontynuacją średniowiecznego systemu feudalnego. Utwór opiera się na wyliczeniu wad i błędów w obrębie każdej z grup społecznych. Jest to tez przyczyna konfliktu wewnątrz państwa, co w konsekwencji może prowadzić do upadku całego kraju.

Chłopi są nadmiernie obciążani świadczeniami na rzecz feudałów (duchowieństwo i stan szlachecki łącznie). Od dziesięciny uzależnia się ich zbawienie, są wyzyskiwani, nie daje się im żadnych praw – choćby do sprawiedliwych sądów, nie szanuje się pracy chłopa w państwie. Wójt zdaje się być nieokrzesanym, zacofanym, głupim chłopem, nie rozumiejącym ważnych spraw państwowych i dyplomatycznych układów między Panem a Plebanem. Ale to nieprawda. Przedstawiciel stanu chłopskiego wyróżnia się życiową, ludową mądrością. W prostych słowach doskonale potrafi oddać atmosferę w wyższych klasach. Wójt doskonale rozumie położenie swojego stanu na tle pozostałych i broni chłopów, wiedząc, że przecież gdyby nie prosty lud, nie byłoby ani żywności, ani dziesięciny, ani siły roboczej. Wójt ubolewa nad tym, że jego stan jest zastraszany i spychany na pobocze wszelkich rozmów publicznych. Utwór Reja jest w wielu kwestiach obroną polskiego chłopa.

Sam poeta jest szlachcicem. Nie przeszkadza mu to jednak w krytycznej ocenie postępowania polskiej szlachty. Rej zarzuca temu stanowi zaniedbywanie spraw państwowych. Główne przykłady błędów szlachty to kłótnie podczas sejmów i przekupstwo. Sam Rej wielokrotnie brał udział w sejmikach i doskonale znał stan szlachecki od strony kulis. W Krótkiej rozprawie... okazuje się, że o przekupności posłów i braku dyscypliny podczas obrad wiedzą wszyscy, łącznie z chłopstwem. Przyczynia się to większej demoralizacji Polaków. Wójt narzeka także na sądownictwo, stronniczość urzędników państwowych. Krytykuje pospolite ruszenie oraz zaniedbanie skarbu państwowego.

strona:   - 1 -  - 2 - 


  Dowiedz się więcej
1  Krótka rozprawa między Panem, Wójtem a Plebanem - wiadomości wstępne
2  Mikołaj Rej – nota biograficzna
3  Źwierzyniec - wiadomości wstępne



Komentarze
artykuł / utwór: Obraz społeczeństwa polskiego w „Krótkiej rozprawie”






    Tagi: