Miejsce Reja w literaturze polskiej XVI wieku - klp.pl
Streszczenia i opracowania lektur szkolnych klp klp.pl Lektury Analizy i interpretacje Motywy literackie Epoki
Polski Renesans, którego rozkwit przypada na XVI wiek, w dwóch dziedzinach ma jeszcze wiele wspólnego ze Średniowieczem: chodzi o pozycję łaciny i reformację. Język Kościoła średniowiecznego powoli wypierany jest przez nowoczesne języki narodowe. W pełni tego świadomy jest Mikołaj Rej, tworzący tylko po polsku – w przeciwieństwie do wielu łacinników, którzy nawet idee Odrodzenia ujmowali w ramy średniowiecznej formy wyrazu. Wymienić można w gronie twórców w języku łacińskim takich wybitnych przedstawicieli epoki, jak: Erazm z Rotterdamu, Mikołaj Kopernik, Andrzej Frycz Modrzewski. Mikołaj Rej szerzy więc nowoczesną wizję pisarstwa w języku polskim.

Na polu reformacji zasługi tego poety są nie mniejsze. Renesansowi właściwe jest powszechne zainteresowanie sprawami wiary i religii z jednoczesną indywidualizacją poglądów religijnych. Ruch reformatorski krytykuje autorytety badaczy Pisma Świętego na korzyść własnej, indywidualnej interpretacji Biblii. Często jednak zdarza się, że reformatorzy osiągają równy średniowiecznemu dogmatyzm (antykrytycyzm) i dyletantyzm (amatorszczyzna). Rej, podobnie jak Kochanowski, odcina się od tego oblicza reformacji. Poeta z Nagłowic przekłada prozą Psałterz Dawidów, dając znów początek samodzielnemu myśleniu o tradycji.

Poza literaturą zaangażowaną w sprawy religijne, powstaje w Odrodzeniu piśmiennictwo świeckie, publicystyka. Polska była państwem bez stosów, nie miały miejsca żadne wojny religijne. Ale reformacja przypadła na okres kształtowania się ustroju państwa – Rzeczypospolitej szlacheckiej. Szlachta walczyła o egzekucję praw (ograniczenie władzy Kościoła, ograniczenie przywilejów magnaterii duchownej i świeckiej). Przemiany społeczne i polityczne proponował w swych dziełach Andrzej Frycz Modrzewski. Doniosłe postulaty reform kontynuują Mikołaj Rej, Stanisław Orzechowski, Jan Kochanowski.

Rej jest pisarzem zdolnym, pomysłowym i pracowitym. Dzięki samouctwu zdobywa rozległą wiedzę i wiele umiejętności obserwatorskich. Zaangażowany w sprawy społeczne bywalec sejmików i częsty gość Wawelu, zna osobiście największe postaci ówczesnego życia zbiorowego (sportretuje je w Źwierzyńcu). Jako twórca odznacza się aktywnością i wielostronnością. Chętnie przekłada dzieła łacińskie na język polski, jak Psałterz, facecje, ale nadaje im miejscowy, polski koloryt. Jego utwory realizują wiele gatunków literackich. Rej jest postępowym moralistą, wychowanym i tworzącym w tradycji szlacheckiej. Mimo to jest jednak twórczym kontynuatorem Średniowiecza. Prawdziwe oblicze renesansowego humanizmu ujawniają dopiero dzieła Jana Kochanowskiego.

Mówi się czasem o szkole Reja, czyli podążaniu przez twórców drogą szlacheckiej rodzimości. Tendencje te widoczne są u historyków i satyryków po Reju, którzy skupiali się na oglądzie życia zbiorowego i przejawów kultury niż własnych przeżyć. Między innymi: B. Paprocki, autor herbarzy: Gniazdo cnoty oraz Herby rycerstwa polskiego; M. Stryjkowski, autor: Kroniki polskiej, litewskiej, żmodzkiej i wszystkiej Rusi; S.F. Klonowic, autor Flisa i satyry Worek Judaszów; A. Czahrowski, twórca Trenów.

Rej jest autorem tekstów, które miały za zadanie kształtować postawę nowego człowieka. Chodzi o to, że polski XVI wiek to czas rozwijania się dopiero etykiety dworskiej i szlacheckiej. Teksty Reja są świadectwem procesu powstawania ideału zachowania się. Znane są też liczne inne traktaty o wychowaniu i obyczajach. Nowoczesną mentalność kształtowały wtedy dzieła: Erazma z Rotterdamu, Baltazara Costiglione, Łukasza Górnickiego, Krzysztofa Warszewickiego i Mikołaja Reja (głównie w: Wizerunku własnym oraz Żywocie człowieka poczciwego). Rej zachował do końca życia postawę obywatela, który krytykując, a nawet rubasznie wyśmiewając, jest dumny ze swego narodu, chlubi się swym ojczystym językiem i dba o jego rozwój.

Na polu języka znaczenie Reja jest ogromne. Jego utwory są dokumentem żywej polszczyzny (mówionej) w XVI w. W tym samym czasie narodził się polski język literacki poziomu Jana Kochanowskiego. Zestawienie Figlików z Fraszkami uświadamia, jak wielkiego skoku jakościowego dokonała polszczyzna za sprawą ówczesnych twórców literatury. Styl Reja jest silnie związany z dawną tradycją rodzimą. Prostota, rubaszność, obrazowość, gawędziarstwo – oto główne cechy pisarstwa Reja. Do jego osiągnięć należy oparcie języka literackiego na mowie potocznej oraz przeniesienie do literatury ludowego obrazowania, elementów popularnych, jakimi są np. przysłowia, powiastki ludowe, utarte anegdoty, pokazywanie roli przewrotnego losu. W warstwie wersyfikacyjnej Rej również sprzeciwia się modelom z poprzedniej epoki. Przykładem mogą być przerzutnie, załamania dystychu, rozluźnienie składniowo-intonacyjne w Krótkiej rozprawie.... Styl Kochanowskiego natomiast opiera się na spuściźnie najznamienitszych szkół retoryki i poetyki antycznej. Obaj poeci dali początek językowi polskiemu, którego używamy do dziś. Mikołaj Rej jest autorem słynnej sekwencji:
A niechaj narodowie wżdy postronni znają,
Iż Polacy nie gęsi, iż swój język mają
.


Polecasz ten artykuł?TAK NIEUdostępnij


  Dowiedz się więcej
1  Krótka rozprawa między Panem, Wójtem a Plebanem - streszczenie
2  Arkadyjski obraz wsi w Żywocie człowieka poczciwego
3  Bibliografia



Komentarze: Miejsce Reja w literaturze polskiej XVI wieku

Dodaj komentarz (komentarz może pojawić się w serwisie z opóźnieniem)
Imię:
Komentarz:
 





Streszczenia książek
Tagi: